Wzrasta znaczenie Funduszy Inwestycyjnych w rozwoju Polskiego rynku medycznego

Rynek opieki zdrowotnej w Polsce z roku na rok systematycznie rośnie. Odnotowany, dodatni wynik za 2013 rok (+4,6%), jest wyższy niż w roku poprzednim, a na lata 2014-2018 analitycy przewidują dalszy wzrost i osiąganie średniorocznego wyniku na poziomie +5,7%.

Takie wnioski płyną z lektury raportu firmy badawczej PMR „Rynek prywatnej opieki zdrowotnej w Polsce 2014. Prognozy rozwoju na lata 2014-2018”. Pomimo tego, że jest to nadal rozdrobniony i słabo skonsolidowany sektor, cieszy się on dużą popularnością inwestorów: zarówno bezpośrednich korzystających z instrumentów rynku publicznego i niepublicznego, jak i pośrednich lokujących środki w tej branży z wykorzystaniem zakupu jednostek uczestnictwa w funduszach skupionych na inwestowaniu w projekty zdrowotne.

Analiza Narodowego Rachunku Zdrowia przygotowywanego przez Główny Urząd Statystyczny daje jasną odpowiedź na pytanie o przyczyny tak dobrej kondycji sektora. W latach 2003-2012 w Polsce obserwowaliśmy systematyczny wzrost wydatków bieżących i inwestycyjnych na ochronę zdrowia. Biorąc pod uwagę okres 2007-2012, kwota ta wzrosła z 75,6 mld zł do blisko 108 mld zł, czyli o ponad 42%. Dynamika wzrostu tego wskaźnika w samym 2012 roku wyniosła +2,67%. 

Wiele podmiotów z branży ochrony zdrowia w Polsce zostało zauważonych przez duże zagraniczne firmy i w ostatnim czasie przeszły lub obecnie przechodzą procesy związane z konsolidacją, dofinansowaniem lub zmianami własnościowymi. Doskonałym przykładem takiego działania może być największa polska firma z branży ochrony zdrowia – Lux Med. Firma ta na przełomie 2012 i 2013 roku została przejęta przez grupę Bupa. Podobnie, Grupa Scanmed Multimedis pod koniec 2014 roku została istotnie dokapitalizowana przez Life Healthcare International Ltd (zwiększenie udziałów do 100%). W proces konsolidacji rynku ochrony zdrowia w Polsce aktywnie włączył się także największy polski ubezpieczyciel – Grupa PZU – dla spółki Orlen Medica oraz PROF-MED-u stał się inwestorem strategicznym. Obserwowane zmiany tego rynku pokazują umacnianie się największych „graczy” rynku usług medycznych w Polsce, a co za tym idzie ustabilizowanie ich pozycji i uodpornienie się na działanie czynników zewnętrznych. 

Podobnie sytuacja ma się ze spółkami notowanymi na rynku głównym GPW oraz w Alternatywnym Systemie Obrotu (EMC Instytut Medyczny, ENEL-MED, POLMED, PCZ, Dom Lekarski oraz Scanmed Multimedis). Spółki publiczne z branży ochrony zdrowia odnotowały 14% wzrostu w porównaniu z rokiem poprzednim. Uwzględniając obecną dynamikę, można spodziewać się, że po zamknięciu 2014 roku osiągną one wynik +20% - w porównaniu z 2013 rokiem. Zmiany, które miały miejsce na początku 2015 w zakresie przepisów regulujących działalność podmiotów z branży ochrony zdrowia, a w szczególności wprowadzenie przez rząd tzw. „pakietu onkologicznego”, będą zapewne sprzyjały dalszemu wzrostowi rynku. Umożliwienie wykonywania wielu usług diagnostycznych i leczniczych poza kontraktami i wynikającymi z nich limitami da spółkom z branży medycznej możliwość zwiększenia obrotów i lepszego wykorzystania posiadanych zasobów. W efekcie zmiany przepisów prawnych nastąpi wzrost całego rynku usług medycznych w Polsce. 

Istotnym czynnikiem sprzyjającym wzrostowi rynku medycznego w Polsce okazuje się także rozwój rynku kapitałowego w naszym kraju. Dużym wsparciem dla podmiotów publicznych z tego sektora jest emisja instrumentów dłużnych. Nieco trudniej pozyskać inwestorów dla spółek niepublicznych, gdzie do oceny rentowności i ryzyka przedsięwzięcia potrzebna jest specjalistyczna wiedza o przedmiocie prowadzonej przez te podmioty działalności. Rozwiązaniem w tej sytuacji mogą okazać się fundusze inwestycyjne bazujące na wiedzy i doświadczeniach osób zarządzających takimi projektami. Poprzez analizę, ocenę i szczegółową selekcję danych z zakresu ochrony zdrowia są one w stanie wskazać najbardziej rentowne i rozwojowe podmioty na tym rynku. 

Wszystkie zalety polskiego „biznesu medycznego” dostrzegają dwa, obecne na rynku od dłuższego czasu fundusze zamknięte (najstarszy - Secus FIZ InMedica i PZU FIZ Medyczny), a także trzy nowo powstałe: Globalny Fundusz Medyczny FIZ, Skarbiec Zdrowia FIZ Aktywów Niepublicznych oraz WI Vivante FIZ AN. 

Najlepszym potwierdzeniem atrakcyjności inwestowania na omawianym rynku są osiągane przez najstarsze fundusze inwestycyjne działające w branży medycznej - wskaźniki stóp zwrotu za 2014 rok (Secus FIZ InMedica +17,8% oraz PZU FIZ Medyczny +11,9%). Najstarszy fundusz zarządzany przez Secus Asset Management uzyskał w swojej 36-miesięcznej historii imponującą stopę wzrostu na poziomie +67,9%. 

Zmiany własnościowe w sektorze firm z branży ochrony zdrowia, sprzyjająca koniunktura, korzystne zmiany prawa oraz doświadczenie i osiągane wyniki przez fundusze inwestycyjne z tej branży kształtują obiecujące wizje rozwoju. Wszystkie te czynniki sprawiają, że rynek ochrony zdrowia jest atrakcyjnym i dobrze rokującym obszarem inwestycyjnym na wiele kolejnych lat.

Wzrost znaczenia funduszy inwestycyjnych w rozwoju rynku medycznego

Rynek opieki zdrowotnej w Polsce nadal jest segmentem stosunkowo młodym, rozdrobnionym i znajdującym się w okresie konsolidacji. Pomimo to z roku na rok jego wartość systematycznie rośnie. Tempo wzrostu rynku medycznego odnotowane w 2013 roku na poziomie +4,6% okazało się wyższe niż rok wcześniej, a w latach 2014-2018 średnioroczna stopa wzrostu ma osiągnąć +5,7% (źródło: PMR: „Rynek prywatnej opieki zdrowotnej w Polsce 2014. Prognozy rozwoju na lata 2014-2018”). Wraz ze wzrostem rynku rośnie również zainteresowanie inwestowaniem w podmioty z branży medycznej, zarówno w sposób bezpośredni – z wykorzystaniem instrumentów rynku publicznego i niepublicznego – jak również w sposób pośredni poprzez zakup tytułów uczestnictwa funduszy, których polityka inwestycyjna skupia się na lokowaniu środków w projekty z branży ochrony zdrowia.

Wzrost rynku medycznego w Polsce warunkowany jest w znacznej mierze dodatnią tendencją wydatków, zarówno tych publicznych, jak i prywatnych. Jak wynika z analizy Narodowego Rachunku Zdrowia, publikowanego przez Główny Urząd Statystyczny, w latach 2003-2012 w Polsce obserwowaliśmy systematyczny wzrost nominalnych wydatków bieżących i inwestycyjnych ponoszonych na ochronę zdrowia. W latach 2007-2012 wydatki ogółem wzrosły z 75,6 mld zł do blisko 108 mld zł, czyli o ponad 42%. W samym 2012 roku dynamika wzrostu osiągnęła poziom +2,67%. 

Potencjał polskiego rynku medycznego jest coraz częściej dostrzegany przez duże zagraniczne podmioty. Na przełomie 2012 i 2013 roku doszło do przejęcia przez międzynarodową grupę Bupa największej polskiej firmy medycznej – Lux Med. Z końcem 2014 roku Life Healthcare International Ltd zwiększył do 100% udział w kapitale zakładowym Grupy Scanmed Multimdedis. Dokapitalizowanie udzielone krakowskiej spółce pozwoliło na zrealizowanie planów konsolidacji kilku mniejszych podmiotów działających na polskim rynku ochrony zdrowia. W krótkim czasie Scanmed przejął kliniki okulistyczne Weiss, ośrodek gastroenterologii Gastromed, kliniki kardiologiczne Allenort oraz Sport Klinikę z Żor. W 2014 roku w konsolidacji polskiego rynku medycznego aktywnie brała udział również Grupa PZU. W połowie minionego roku, największy polski ubezpieczyciel został inwestorem strategicznym spółki Orlen Medica oraz PROF-MED-u. Trwająca konsolidacja branży powinna zaowocować powstaniem lepiej zorganizowanych i ustabilizowanych podmiotów, odpornych na zmieniające się warunki rynkowe. 

Na tle rosnącego rynku ciągły wzrost obrotów mierzonych przychodami ze sprzedaży notują również spółki publiczne działające w branży opieki zdrowotnej. Podmioty takie jak EMC Instytut Medyczny, ENEL-MED, POLMED, PCZ, Dom Lekarski czy wspomniany już Scanmed Multimedis nieprzerwanie od kilku lat prezentują dodatnią dynamikę zmian sprzedaży. Skumulowane przychody wskazanych spółek – notowanych na rynku głównym GPW bądź w Alternatywnym Systemie Obrotu – na koniec 2013 roku wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o blisko 14%. Co ciekawe wyniki na koniec trzeciego kwartału 2014 wskazują na zrealizowanie łącznej sprzedaży na poziomie przekraczającym wolumeny z całego 2012 roku. Zakładając podobną dynamikę przychodów w ostatnich trzech miesiącach 2014 roku, spółki te wygenerują na dzień zamknięcia ksiąg roczną dynamikę wzrostu przychodów na poziomie +20% względem 2013r. 

Szacując potencjał dalszego wzrostu przychodów w kolejnych latach należy pamiętać o zmianach jakie zaszły w polskim systemie ochrony zdrowia z dniem 1 stycznia 2015 roku. W związku z wprowadzeniem tzw. pakietu onkologicznego przychodnie specjalistyczne oraz szpitale mogą świadczyć pomoc w tym obszarze z pominięciem wcześniej obowiązujących limitów kontraktowych. Zmiana ta w największym stopniu oddziałuje na dobro „pacjenta onkologicznego”, ale daje również szanse na wykorzystanie wolnych zasobów i kolejne zwiększenie przychodów spółek świadczących usługi w obszarze onkologii. Efekty wprowadzenia pakietu onkologicznego zarówno dla pacjentów, jak i szpitali oraz przychodni będzie można ocenić dopiero za klika, kilkanaście miesięcy, jednak niewątpliwie jest to znacząca zmiana w polskim systemie ochrony zdrowia. 

Wzrost krajowych podmiotów z branży prywatnej opieki zdrowotnej warunkowany jest również rozwojem rynku kapitałowego w Polsce. Emisja instrumentów dłużnych i udziałowych jest znaczącym i szeroko wykorzystywanym źródłem pozyskiwania kapitałów przez podmioty z rynku publicznego. Znacznie trudniej jest znaleźć inwestora spółkom niepublicznym. Ocena perspektyw, potencjału i przyszłej rentowności tego typy podmiotów wymaga bezpośredniego kontaktu z zarządami tych spółek oraz specjalistycznej wiedzy z zakresu prowadzonej przez te podmioty działalności. Ważnym „graczem” w tym obszarze rynku, zaczynają być fundusze inwestycyjne, które bazując na wiedzy i kwalifikacjach osób zarządzających, dokonują selekcji i wyboru rentownych projektów, a następnie wykorzystując środki zebrane z emisji, umożliwiają uczestnikom funduszu pośrednią inwestycję w podmioty niepubliczne o dużym potencjale wzrostowym. 

Co najważniejsze Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych oraz podmioty typu asset management również dostrzegają potencjał „medycznego biznesu”. W 2014 roku do dwóch istniejących na rynku funduszy zamkniętych – których polityka inwestycyjna skupiała się wyłącznie na obszarze rynku opieki zdrowotnej – dołączyły trzy nowe: Globalny Fundusz Medyczny FIZ, a także powiązane z rynkiem ochrony zdrowia Skarbiec Zdrowia FIZ Aktywów Niepublicznych – lokujący w wierzytelności szpitalne oraz WI Vivante FIZ AN – zajmujący się inwestowaniem w infrastrukturę medyczną.

Wyniki inwestycyjne „najstarszych” funduszy medycznych, tj. utworzonego w 2010 roku Secus FIZ InMedica oraz powstałego blisko dwa lata później PZU FIZ Medyczny potwierdzają atrakcyjność tego rynku. Oba fundusze w 2014 roku dały możliwość uzyskania dwucyfrowych stóp zwrotu, odpowiednio na poziomie +17,8% oraz +11,90%. Ponadto fundusz zarządzany przez Secus Asset Management, który jako jedyny może się pochwalić ponad 36 miesięczną historią, zanotował w tym okresie rentowność na poziomie +67,9%. 

Systematycznie rosnące wydatki na służbę zdrowia, zarówno te publiczne jak i prywatne, poprawiane z roku na rok obroty, mierzone poziomem osiąganych przychodów spółek publicznych z sektora medycznego oraz trwająca konsolidacja branży, która powinna zaowocować powstaniem lepiej zorganizowanych i ustabilizowanych podmiotów, powinny skutkować dalszym dynamicznym rozwojem polskiego rynku prywatnej opieki zdrowotnej oraz wzrostem wartości aktywów funduszy inwestujących, bądź finansujących podmioty działające w tej branży. 

Adrian Gabzdyl 

Doradca Inwestycyjny

Secus AM 

Szybka Terapia Onkologiczna – duża szansa dla chorych na choroby nowotworowe

Segment usług medycznych jest bardzo trudnym rynkiem w znacznej mierze nieuregulowanym, będącym w początkowej fazie tworzenia. W usługach medycznych nie działają zasady rynkowe, bardzo dużo zależy od regulatora i płatnika publicznego. W systemie pieniędzy nie przybywa i dlatego głównym zadaniem stojącym przed decydentami jest poprawa efektywności ekonomicznej jego działania oraz skuteczności klinicznej systemu ochrony zdrowia. 

21 marca 2014 r. premier Donald Tusk oraz minister zdrowia Bartosz Arłukowicz przedstawili swoje propozycje uzdrowienia sytuacji w ochronie zdrowia, znane powszechnie jako pakiet antykolejkowy i onkologiczny, który po wielu dyskusjach toczonych w mediach i środowisku lekarzy wszedł w życie 1 stycznia 2015 roku. Pakiet umożliwia pacjentom z podejrzeniem raka szybką diagnozę i kompleksowe leczenie. Szybkie wykrycie choroby w głównej mierze decyduje o skuteczności podjętego leczenia. Pacjenci w zamierzeniu twórców programu, ze względu na rodzaj schorzenia, mają być otoczeni szczególną troską. 

W przypadku potwierdzenia choroby, program przewiduje leczenie z pominięciem kolejki. Ma to być możliwe dzięki zniesieniu limitów na onkologię w przychodniach specjalistycznych i w szpitalach. Ministerstwo Zdrowia uruchomiło specjalny serwis internetowy, który promuje wprowadzane rozwiązania, a które powinny wpłynąć na poprawę funkcjonowania opieki onkologicznej. Kolejne korzyści, które w swoich założeniach powinno przynieść wdrożenie pakietu onkologicznego, to uporządkowanie procesu diagnostyki i leczenia pacjenta oraz obniżenie kosztów leczenia, dzięki wykryciu choroby we wczesnym stadium.

Dużą rolę w programie pełni lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, który w razie potrzeby powinien zlecić wykonanie niezbędnych badań, a po stwierdzeniu podejrzenia nowotworu złośliwego, wystawia kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego i kieruje pacjenta do specjalisty lub do onkologa. Karta jest własnością pacjenta i dokumentuje cały proces diagnostyki i leczenia.

Na wprowadzonych zmianach skorzystają głównie ośrodki świadczące usługi w obszarze onkologii. Będą mogły świadczyć usługi bez limitów wynikających z podpisanych przez nie kontraktów z Narodowym Funduszem Zdrowia. Dużym plusem programu stają się kolejne nowoczesne procedury dostępne dla pacjentów onkologicznych. Dzięki zarządzeniu prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z grudnia 2014 roku od stycznia dostępne są już CyberKnife oraz Gamma Knife, nieinwazyjne metody, które doczekały się publicznego finansowania w ramach radioterapii. CyberKnife oraz Gamma Knife są to nowoczesne narzędzia alternatywne wobec tradycyjnej chirurgii z użyciem skalpela. Chore komórki niszczone są precyzyjnie ukierunkowanymi wiązkami promieniowania z dokładnością do ułamków milimetra. Wysoka skuteczność i precyzja przeprowadzanych zabiegów sprawia, że efekty mogą być porównywane z klasycznymi technikami operacyjnymi. Jednocześnie nienaruszenie ciągłości tkanek minimalizuje ryzyko komplikacji po zabiegu. Operacje z użyciem tych narzędzi stały się standardem opieki medycznej na świecie a teraz dostępne również dla polskich pacjentów w ramach refundacji Narodowego Funduszu Zdrowia.

Pomimo nie wdrożenia drugiego etapu reformy z 1999 roku – wprowadzenia ubezpieczycieli prywatnych, co miało zwiększyć konkurencję wśród płatników, polski rynek usług medycznych cieszy się wśród dużych ubezpieczycieli czy operatorów szpitalnych dużym zainteresowaniem. Polski rynek usług medycznych przyciąga inwestorów z całego świta. 

Na przełomie 2012 i 2013 roku byliśmy świadkami spektakularnego przejęcia Lux Medu. Największa polska prywatna firma medyczna została przez międzynarodową grupę medyczną Bupa. Dla firmy Bupa, która świadczy usługi medyczne na całym świecie (głównie w Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, USA i Australii) i obsługuje ok. 11,8 mln pacjentów rocznie, przejęcie Lux Medu oznaczało wejście na polski rynek. Bupa przejęła Lux Med za 1,625 mld zł. 

Transakcją 2014 roku z kolei było przejęcie 100% kapitału Scanmed Multimdedis przez Life Healthcare International Ltd inwestora z RPA. Life Healthcare International prowadzi 63 szpitale, w których łącznie znajduje się ponad 8 000 łóżek. Scanmed po dokapitalizowaniu przez swojego inwestora strategicznego bierze udział aktywny udział w konsolidacji polskiego rynku usług medycznych. W krótkim czasie do portfela Scanmedu trafiły kliniki okulistyczne Weiss, ośrodek gastroenterologii Gastromed, tuż przed świętami kliniki Kardiologiczne Allenort oraz w ostatnich dniach roku – Sport Kliniki z Żor, specjalizującej się w ortopedii.

O inwestycjach na rynku szpitalnym informuje największy polski ubezpieczyciel – grupa PZU.

Pojawienie się dużych graczy na polskim rynku spowoduje podniesienie poziomu usług. W przyszłości należy oczekiwać wzrostu presji z ich strony na tworzenie rynku ubezpieczeń zdrowotnych na skalę masową, nowych regulacji prawnych dopuszczających do rynku firmy spełniające funkcję prywatnych płatników zdrowotnych. Należy mieć nadzieję, że wprowadzany aktualnie przez ministra zdrowia pakiet antykolejkowy będzie początkiem większych zmian w systemie. 

Jerzy Fimowicz - Doradca Inwestycyjny 

Departament Zarządzania Portfelami 

Secus Asset Management S.A.